نظریه دادهبنیاد سازهانگارانه — چارماز
- معرفیشده توسط
- Kathy Charmaz (building on Glaser & Strauss, 1967)
- سال
- 2000s (Charmaz 2000–2006; classic GT roots 1967)
- نوع
- Qualitative research method
- خانواده
- Grounded Theory
این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید
چه کاری انجام میدهد؟
نظریه دادهبنیاد سازهانگارانه (CGT) یک روش کیفی است که توسط کیتی چارماز توسعه یافته و از طریق کدگذاری تکراری، یادداشتبرداری و نمونهگیری نظری، نظریههای میانرده را به طور سیستماتیک از دادههای تجربی میسازد. برخلاف نسخه عینیگرای اصلی گلیزر و اشتراوس، CGT هم دادهها و هم نظریه را به عنوان ساختهشده مشترک بین پژوهشگر و شرکتکنندگان در نظر میگیرد و دیدگاه تفسیری پژوهشگر را به عنوان بخشی جداییناپذیر از فرآیند تحلیلی، نه منبع سوگیری که باید حذف شود، میپذیرد.
شهود پشت روش
نظریه دادهبنیاد سازهانگارانه را مانند کارآگاهی در نظر بگیرید که در کنار شرکتکنندگان شما انجام میشود. شما روایتهای غنی — مصاحبهها، مشاهدات، اسناد — را جمعآوری میکنید، سپس آنها را خط به خط کدگذاری میکنید تا الگوها را مشاهده کنید، نه برای تأیید یک فرضیه. با پدیدار شدن الگوها، شما به طور عمدی به دنبال شرکتکنندگان یا موقعیتهای جدیدی میگردید که بتوانند ایدههای نوظهور شما را آزمایش، اصلاح یا پیچیده کنند. در تمام این مدت، شما یادداشتهایی — یادداشتهای تحلیلی برای خودتان — مینویسید که به تدریج به یک نظریه محتوایی که بر اساس آنچه مردم واقعاً انجام میدهند و میگویند بنا شده است، متبلور میشوند. برچسب «سازهانگارانه» نشان میدهد که شما نقش خود را در شکلدهی به آنچه میبینید میپذیرید: نظریهای که میسازید هم دادهها و هم لنز تفسیری را که به کار میبرید منعکس میکند.
تاریخ
نظریه دادهبنیاد توسط بارنی گلیزر و آنسلم اشتراوس در کتاب The Discovery of Grounded Theory (1967) معرفی شد و با ارائه یک روش سیستماتیک و استقرایی برای تولید نظریه، تحقیقات کیفی را متحول کرد. گلیزر و اشتراوس بعداً از هم جدا شدند: اشتراوس (با کوربین) بر رویههای کدگذاری ساختاریافته تأکید کرد، در حالی که گلیزر از رویکرد باز و بدون محدودیت اصلی دفاع کرد. کیتی چارماز، دانشجوی اشتراوس، گونه سازهانگارانه را در فصلی در سال ۱۹۹۰ معرفی کرد و آن را به طور کامل در کتاب Constructing Grounded Theory (۲۰۰۶، ویرایش دوم ۲۰۱۴) توسعه داد و این روش را در چارچوب معرفتشناسی تفسیری بازتعریف کرد که بر بازتابپذیری پژوهشگر و ساخت مشترک دانش تأکید دارد.
چه زمانی استفاده شود
هنگامی که میخواهید یک نظریه محتوایی جدید درباره یک فرآیند یا تجربه اجتماعی که هنوز به خوبی نظریهپردازی نشده است، بسازید، نه اینکه یک چارچوب موجود را آزمایش کنید، از نظریه دادهبنیاد سازهانگارانه استفاده کنید. این روش به ویژه زمانی مناسب است که سؤال پژوهش میپرسد چگونه یا چرا افراد در طول زمان به شیوهای خاص عمل میکنند، چگونه یک تجربه چالشبرانگیز زندگی را مدیریت میکنند، یا چگونه یک پدیده اجتماعی آشکار میشود. CGT برای موقعیتهایی مناسب است که پژوهشگر میخواهد نقش تفسیری خود را به صراحت بپذیرد. این روش زمانی مناسب نیست که شما از قبل یک نظریه کاملاً توسعهیافته برای آزمایش دارید (به جای آن از طرحهای کیفی استنتاجی یا کمی استفاده کنید)، زمانی که دادههای شما ضعیف یا محدود به اسناد بدون دسترسی به شرکتکنندگان است، یا زمانی که به یافتههای قابل تعمیم آماری نیاز دارید.
محدودیتها و ملاحظات
- نمونهگیری نظری مستلزم آن است که پژوهشگر به طور تکراری در میدان باقی بماند، که این امر آن را نسبت به روشهایی با فازهای جمعآوری داده ثابت، زمانبرتر میکند.
- معیار اشباع نظری از پیش مشخص کردن دشوار است، که پیشنهادهای پژوهشی و درخواستهای اخلاقی که نیاز به اندازه نمونه ثابت دارند را پیچیده میکند.
- نیاز به سواد روششناختی بالا دارد؛ پژوهشگران تازهکار اغلب CGT را با تحلیل موضوعی ساده اشتباه میگیرند یا بین کدگذاری اولیه و متمرکز تمایز قائل نمیشوند.
- یافتهها یک نظریه محتوایی برای یک زمینه خاص تشکیل میدهند و قابل تعمیم آماری نیستند؛ انتقالپذیری باید به صورت مفهومی استدلال شود.
- معرفتشناسی سازهانگارانه مشترک ممکن است با هنجارهای نهادی پوزیتیویستی در برخی رشتهها یا نهادهای تأمینکننده مالی در تضاد باشد.
شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.
نقاط قوت
- نظریه میانرده نوینی را مستقیماً بر اساس دادههای تجربی تولید میکند و شکافهایی را که چارچوبهای موجود قادر به توضیح آنها نیستند، پر میکند.
- نمونهگیری نظری سیستماتیک و اصولی است و دستههای متراکم مفهومی تولید میکند به جای اینکه صرفاً توصیف را انباشته کند.
- دیدگاه تفسیری پژوهشگر را به عنوان یک نقطه قوت میپذیرد نه یک عامل مخدوشکننده، و شفافیت معرفتشناختی را افزایش میدهد.
- جمعآوری و تحلیل همزمان دادهها، پژوهشگر را نسبت به مفاهیم نوظهور پاسخگو نگه میدارد به جای اینکه در یک پروتکل از پیش تعیینشده قفل شود.
- یادداشتبرداری، یک مسیر تحلیلی قابل حسابرسی ایجاد میکند که از اعتبار و پاسخگویی بازتابی پشتیبانی میکند.
- در انواع دادههای متنوع — مصاحبهها، مشاهدات، یادداشتهای میدانی، اسناد — و زمینههای رشتهای قابل اجرا است.
کاربردها
- نظریهپردازی در مورد چگونگی مدیریت اختلال هویت و تداوم زندگینامهای توسط بیماران مبتلا به بیماری مزمن در طول زمان.
- ساخت نظریهای در مورد چگونگی یادگیری دانش ضمنی توسط متخصصان تازهکار و توسعه هویت شغلی در محیطهای کاری.
- تبیین چگونگی مذاکره جوامع برای واکنشهای جمعی به ریسکهای زیستمحیطی یا تغییرات سازمانی.
- درک چگونگی ساخت تعلق توسط مهاجران و پیمایش هویت فرهنگی در زمینههای اجتماعی.
- توسعه نظریهای در مورد چگونگی مدیریت تقاضاهای متضاد سازمانی توسط پژوهشگران یا دستاندرکاران در کار روزمره خود.
- تولید چارچوبهای مفهومی برای پدیدههای کمتر نظریهپردازی شده در حوزههای بهداشت، آموزش، مددکاری اجتماعی و مطالعات سازمانی.
چگونه کار میکند
چگونه کار میکند
تحلیلگر رونوشتها یا یادداشتهای میدانی را خط به خط میخواند و کدهای کوتاه و عملگرا را به هر بخش از دادهها اختصاص میدهد و به زبان خود شرکتکنندگان نزدیک میماند (ترجیحاً با افعال استمراری: 'مدیریت عدم قطعیت'، 'مذاکره هویت'). این گذر اولیه دقیق، تحلیلگر را به آنچه شرکتکنندگان واقعاً انجام میدهند توجه میدهد، به جای اینکه دستهبندیهای از پیش موجود را اعمال کند. هر قطعه از دادهها به عنوان بالقوه مرتبط در نظر گرفته میشود؛ هیچ بخشی در این مرحله دور ریخته نمیشود.
پربسامدترین، از نظر تحلیلی مهمترین، یا از نظر نظری امیدوارکنندهترین کدهای اولیه انتخاب شده و به طور سیستماتیک در کل مجموعه دادهها اعمال میشوند. این کدگذاری سطح دوم از توصیف به سمت تفسیر حرکت میکند: تحلیلگر میپرسد کدام کدها بهترین توضیح را برای بیشترین مقدار داده ارائه میدهند و شروع به مرتبسازی دادهها در دستههای مفهومی انتزاعیتر میکند. مقایسههایی بین کدها، رویدادها و شرکتکنندگان انجام میشود تا بررسی شود که آیا یک دسته در موارد مختلف صادق است.
با هدایت دستههای نظری نوظهور — نه با نمایندگی جمعیتی — پژوهشگر به طور عمدی دادههای اضافی را برای توسعه، تراکم و اشباع آن دستهها جمعآوری میکند. این ممکن است به معنای مصاحبه با شرکتکنندگانی با تجربیات متفاوت از یک پدیده مشابه، بازگشت به شرکتکنندگان قبلی با سؤالات پیگیری متمرکز، یا افزودن سایتها یا اسناد جدید باشد. نمونهگیری نظری، نشانه متمایزکننده نظریه دادهبنیاد از سایر رویکردهای کیفی است؛ جمعآوری و تحلیل دادهها به طور همزمان پیش میروند.
در طول کل فرآیند، پژوهشگر یادداشتهای تحلیلی مینویسد: یادداشتهای غیررسمی اما محتوایی که ایدههایی درباره کدها، ارتباط بین دستهها، فرضیههای نوظهور و معماهای مفهومی را ثبت میکنند. یادداشتها پل ارتباطی بین کدگذاری و نظریه نهایی هستند. در CGT، یادداشتها همچنین جایگاه پژوهشگر و تصمیمات تفسیری او را ثبت میکنند و ماهیت ساختهشده مشترک تحلیل را قابل مشاهده و قابل حسابرسی میسازند.
جمعآوری و کدگذاری دادهها تا زمانی که اشباع نظری حاصل شود ادامه مییابد — نقطهای که در آن دادههای جدید دیگر ویژگیها یا ابعاد جدیدی به دستههای اصلی اضافه نمیکنند و روابط بین دستهها به خوبی تبیین شدهاند. اشباع در CGT به صورت دستهبندی به دستهبندی قضاوت میشود؛ یک مطالعه ممکن است برخی دستهها را اشباع کند در حالی که هنوز برای دستههای دیگر به داده نیاز دارد. معمولاً ۱۵ تا ۳۰ شرکتکننده کافی است، اگرچه فرآیندهای اجتماعی پیچیده ممکن است به تعداد بیشتری نیاز داشته باشند.
دستههای اشباع شده و روابط بین آنها در یک نظریه محتوایی منسجم که فرآیند اجتماعی مورد مطالعه را توضیح میدهد، ادغام میشوند. در CGT، نظریه نهایی به عنوان یکی از تفاسیر محتمل در میان تفاسیر دیگر ارائه میشود که بر اساس دادهها بنا شده و به طور بازتابی در دیدگاه تحلیلی پژوهشگر قرار گرفته است. نگارش، صداهای شرکتکنندگان را در کنار حساب مفهومی پژوهشگر برجسته میکند.
دامهای رایج
- تحمیل نظریههای از پیش موجود بر دادهها — وارد کردن چارچوبهای نظری از ادبیات قبل از ظهور دستهها، تعهد نظریه دادهبنیاد را نقض میکند؛ مرور ادبیات باید پس از تولید نظریه، نه قبل از آن، انجام شود.
- توقف زودهنگام — اعلام اشباع پس از تنها چند مصاحبه، قبل از اینکه دستهها به طور متراکم توسعه یابند و روابط آنها به وضوح بیان شود، نتایج ضعیف و کمنظریه تولید میکند.
- کاهش CGT به تحلیل موضوعی — فهرست کردن مضامین بدون تبیین فرآیند اجتماعی، شرایطی که در آن رخ میدهد، و پیامدهای آن، نظریه دادهبنیاد نیست؛ خروجی باید یک حساب رابطهای باشد، نه یک طبقهبندی.
- نادیده گرفتن یادداشتبرداری — یادداشتها اختیاری نیستند؛ حذف آنها داربست مفهومی را که کدها را به نظریه تبدیل میکند، از بین میبرد و سابقه بازتابی را که دقت سازهانگارانه را نشان میدهد، حذف میکند.
- اشتباه گرفتن نظریه دادهبنیاد سازهانگارانه با نظریه دادهبنیاد کلاسیک (گلسری) — این دو واژگان مشترکی دارند اما در معرفتشناسی، رویههای تحلیلی و نحوه برخورد با ادبیات تفاوت قابل توجهی دارند؛ استفاده از رویههای گلسری در حالی که ادعای چارچوب چارماز را دارید، منجر به ناسازگاری روششناختی میشود.
پرسشهای متداول
نظریه دادهبنیاد سازهانگارانه چگونه با نظریه دادهبنیاد کلاسیک (گلسری) تفاوت دارد؟
نظریه دادهبنیاد کلاسیک، همانطور که گلیزر توصیف میکند، هدفش کشف نظریهای است که به طور عینی در دادهها وجود دارد؛ پژوهشگر به عنوان یک ناظر خنثی قرار میگیرد که اجازه میدهد دستهها بدون تحمیل مفاهیم قبلی پدیدار شوند. در مقابل، نظریه دادهبنیاد سازهانگارانه معتقد است که پژوهشگر و شرکتکنندگان با هم نظریه را میسازند: دیدگاه تحلیلگر، ارزشها و انتخابهای تفسیری او، آنچه دیده میشود و چگونگی نظریهپردازی آن را شکل میدهند. در عمل، CGT بر بازتابپذیری تأکید میکند، از یادداشتبرداری تفسیری بیشتری استفاده میکند و تمایل دارد نظریه حاصل را به عنوان یک حساب محتمل به جای تنها حساب صحیح ارائه دهد.
آیا قبل از شروع تحلیل باید تمام جمعآوری دادهها را تکمیل کنم؟
خیر — و انجام این کار اصل اساسی را نقض میکند. در نظریه دادهبنیاد، جمعآوری و تحلیل دادهها همزمان و به طور متقابل آگاهکننده هستند. شما از اولین مصاحبه خود شروع به کدگذاری و نوشتن یادداشت میکنید، و آنچه در تحلیل اولیه یاد میگیرید، تصمیمات نمونهگیری نظری را هدایت میکند: چه کسی را مصاحبه کنید، چه موقعیتهایی را مشاهده کنید، یا کدام اسناد را جستجو کنید. این چرخه تکراری همان چیزی است که نظریه حاصل را واقعاً دادهبنیاد میسازد.
چگونه میدانم چه زمانی به اشباع نظری رسیدهام؟
اشباع زمانی حاصل میشود که دادههای جدید دیگر ویژگیها یا ابعاد جدیدی به دستههای اصلی شما اضافه نکنند و روابط بین دستهها به طور کامل تبیین شده باشند. این به صورت دستهبندی به دستهبندی ارزیابی میشود، نه به صورت کلی. در عمل، پژوهشگران معمولاً اشباع را بین ۱۵ تا ۳۰ شرکتکننده برای یک پدیده متمرکز مشاهده میکنند، اما پیچیدگی فرآیند اجتماعی بیش از تعداد ثابت اهمیت دارد. در یادداشتهای خود، سابقه جاری از آنچه هر مصاحبه جدید اضافه میکند، نگه دارید؛ زمانی که افزودهها در چندین مورد متوالی تکراری میشوند، احتمالاً اشباع حاصل شده است.
آیا باید قبل یا بعد از کدگذاری، ادبیات موجود را مرور کنم؟
چارماز توصیه میکند که یک مرور اولیه گسترده ادبیات برای جایگاهیابی مطالعه شما و توجیه شکاف انجام شود، اما از غرق شدن عمیق در نظریههای محتوایی درباره موضوع خاص شما تا زمانی که دستههای خودتان به خوبی توسعه یافتهاند، خودداری کنید. این از آلودگی نظری جلوگیری میکند — خطر اینکه دادهها را از طریق چارچوبهای موجود ببینید و صرفاً نظریه را تأیید کنید نه اینکه آن را تولید کنید. سپس ادبیات به عنوان یک شریک گفتگو وارد میشود: شما نظریه نوظهور خود را با مفاهیم موجود مقایسه میکنید تا نشان دهید کجا آن را گسترش میدهد، اصلاح میکند یا به چالش میکشد.
آیا نظریه دادهبنیاد سازهانگارانه برای دادههای ثانویه یا اسناد به تنهایی مناسب است؟
CGT میتواند اسناد، مواد آرشیوی و دادههای آنلاین را به عنوان منابع اولیه درگیر کند، به شرطی که غنای کافی برای پشتیبانی از کدگذاری تکراری و نمونهگیری نظری را فراهم کنند. با این حال، این روش زمانی قدرتمندترین است که پژوهشگر بتواند با شرکتکنندگان تعامل داشته باشد — با توسعه دستهها با سؤالات متمرکز بازگردد. مطالعاتی که فقط بر اسناد تکیه دارند ممکن است در دستیابی به تراکم مفهومی که نمونهگیری نظری با شرکتکنندگان فراهم میکند، دچار مشکل شوند. اگر دسترسی به شرکتکنندگان غیرممکن است، همچنان میتوان از روشهای نظریه دادهبنیاد استفاده کرد، اما ادعای معرفتشناختی ساخت مشترک ضعیف میشود و تحلیلگر باید این محدودیت را به صراحت بپذیرد.
روشهای مرتبط
منابع
Charmaz, K. (2006). Constructing Grounded Theory: A Practical Guide Through Qualitative Analysis. Sage.
شابک: 978-0761973539کپی شد.Charmaz, K. (2014). Constructing Grounded Theory (2nd ed.). Sage.
شابک: 978-0857029140کپی شد.