نظریه دادهبنیاد مقایسهای — ساخت نظریه در بسترهای گوناگون
- معرفیشده توسط
- Barney Glaser and Anselm Strauss (grounded theory base); comparative extension developed by multiple scholars
- سال
- 1967 (base); comparative application formalised from the 1980s onward
- نوع
- Qualitative comparative research design
- خانواده
- Qualitative design / analysis
این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید
چه کاری انجام میدهد؟
نظریه دادهبنیاد مقایسهای، منطق نظاممند استقرایی نظریه دادهبنیاد را در دو یا چند گروه، محیط یا نقطه زمانی متمایز به کار میگیرد. به جای تولید نظریهای مبتنی بر یک زمینه واحد، نظریهای میسازد که تفاوتها و شباهتهای بین بسترها را تبیین میکند و چارچوبهای توضیحی غنیتر مفهومی و قابل انتقالتر از مطالعات نظریه دادهبنیاد تکمحیطی تولید میکند.
شهود پشت روش
نظریه دادهبنیاد استاندارد میپرسد: چه نظریهای آنچه را که در اینجا اتفاق میافتد تبیین میکند؟ نظریه دادهبنیاد مقایسهای میپرسد: وقتی از مرز یک گروه، سازمان یا فرهنگ متفاوت عبور میکنیم، این فرآیند چگونه به نظر میرسد؟ با قرار دادن دو یا چند بستر در کنار هم و کدگذاری همزمان آنها، پژوهشگر میتواند تشخیص دهد که یک مفهوم در کجا جهانی است — در همه سایتها حضور دارد — و در کجا تغییر میکند یا ناپدید میشود. روش مقایسه مستمر، که از قبل در قلب نظریه دادهبنیاد قرار دارد، به موتور محرک بینشهای بینسایتی تبدیل میشود: هر رویداد در سایت الف نه تنها با رویدادهای دیگر در سایت الف، بلکه با رویدادهای سایت ب، ج و غیره مقایسه میشود، که دستهبندیها را شفافتر کرده و شرایطی را که تحت آن فرآیندها به طور متفاوتی آشکار میشوند، آشکار میسازد.
تاریخ
نظریه دادهبنیاد توسط بارنی گلیزر و آنسلم استراوس در متن برجسته سال ۱۹۶۷ آنها «کشف نظریه دادهبنیاد» معرفی شد که مقایسه مستمر را به عنوان حرکت تحلیلی مرکزی خود گنجاند. خود گلیزر و استراوس از منطق مقایسهای در بخشهای بیمارستان در کتاب قبلی خود «آگاهی از مرگ» (۱۹۶۵) استفاده کردند. روششناسان بعدی — از جمله استراوس و کوربین (۱۹۹۰) و چارماز (۲۰۱۴) — نمونهگیری و تحلیل مقایسهای را رسمی کردند. چارچوببندی صریح نظریه دادهبنیاد مقایسهای به عنوان طرحی برای ساخت نظریه در بسترهای گوناگون از دهه ۱۹۹۰ به بعد در تحقیقات سازمانی و خدمات بهداشتی بیشتر مشهود شد.
چه زمانی استفاده شود
هنگامی که میخواهید نظریهای درباره یک فرآیند یا پدیده تولید کنید که گمان میکنید در گروههای مختلف (مانند حرفهها، فرهنگها، سازمانها) یا بسترها (مانند محیطهای پر منابع در مقابل کممنابع) به طور متفاوتی رخ میدهد و نظریه موجود کافی برای هدایت یک مطالعه استنتاجی وجود ندارد، از نظریه دادهبنیاد مقایسهای استفاده کنید. این روش برای مدیریت، علوم بهداشت، آموزش و جامعهشناسی مناسب است، زمانی که سوال تحقیق با «چگونه» یا «چه چیزی تفاوت بین… را تبیین میکند؟» آغاز میشود. زمانی که تنها یک زمینه بهخوبی تعریفشده در دسترس است و مقایسه به جای انگیزه نظری، اجباری است؛ زمانی که هدف تحقیق توصیف عمیق تجربه یک گروه است (از نظریه دادهبنیاد استاندارد یا قومنگاری استفاده کنید)؛ یا زمانی که به تعمیمپذیری آماری نیاز دارید (از طرحهای پیمایشی یا آزمایشی استفاده کنید). حداقل دو سایت یا گروه با تفاوت معنادار لازم است و هر سایت باید داده کافی برای رسیدن به اشباع نظری به طور مستقل تولید کند.
محدودیتها و ملاحظات
- به طور قابل توجهی زمانبرتر و پرهزینهتر از نظریه دادهبنیاد تکمحیطی؛ دسترسی به سایتهای قابل مقایسه متعدد از نظر لجستیکی پیچیده است.
- مدیریت نمونهگیری نظری همزمان در سراسر سایتها نیازمند هماهنگی دقیق است؛ بسته شدن زودهنگام نمونهگیری در یک سایت میتواند شکافهای نظری باقی بگذارد.
- نظریه حاصل ممکن است عمق توصیف زمینهای را به خاطر گستردگی مقایسه قربانی کند — غنای جزئیات هر سایت میتواند در حرکت به سمت انتزاع بینسایتی کاهش یابد.
- خطر تقلیلگرایی ضمنی: وادار کردن بسترهای غیرقابل مقایسه مفهومی به یک طرح دستهبندی مشترک میتواند تفاوتها را تحریف کند تا روشن سازد.
شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.
نقاط قوت
- نظریههای میانردهای تولید میکند که در بسترهای مختلف قابل استفاده هستند و یافتهها را قابل تعمیمتر از نظریه دادهبنیاد تکمحیطی میسازد.
- مقایسه مستمر داخلی بین سایتها به طور طبیعی شرایطی را آشکار میکند که تحت آن یک فرآیند تقویت، تضعیف یا دگرگون میشود.
- انعطافپذیری نظری — سازگار با سنتهای نظریه دادهبنیاد کلاسیک گلسری، استراوسی و سازندهگرا.
- به ویژه برای کشف اینکه آیا یک مفهوم یافت شده در یک بستر فرهنگی یا سازمانی جهانی است یا مختص آن بستر، قدرتمند است.
- نمونهگیری نظری تکراری به پژوهشگر اجازه میدهد تا به طور عمدی موارد منفی و شواهد نقضکننده را در سراسر سایتها جستجو کند.
کاربردها
- مقایسه چگونگی مدیریت مکالمات پایان زندگی توسط پرستاران در بیمارستانهای کشورهای با درآمد بالا و کمدرآمد.
- تبیین چگونگی آشکار شدن فرآیندهای کارآفرینی به طور متفاوت در شرکتهای خانوادگی در مقابل غیرخانوادگی در صنایع متعدد.
- نظریهپردازی تفاوتها در چگونگی پیمایش هویت تحصیلی توسط دانشجویان با پیشینههای نسل اول و نسل مستمر در چندین دانشگاه.
- توسعه نظریهای از تابآوری سازمانی با مقایسه شرکتهایی که از یک بحران جان سالم به در بردند با آنهایی که در چندین بخش جان سالم به در نبردند.
- بررسی چگونگی تنوع شیوههای حمایت همسالان در خدمات سلامت روان در بسترهای شهری و روستایی.
چگونه کار میکند
چگونه کار میکند
مطالعه با بیان منطق مقایسهای آغاز میشود: کدام گروهها، محیطها یا نقاط زمانی مقایسه خواهند شد و چرا. پژوهشگر پدیده مورد علاقه را مشخص میکند، مفاهیم حساس اولیه برگرفته از ادبیات را بیان میکند و استدلال میکند که چرا یک طرح مقایسهای برای روشن کردن تنوعی که مطالعه تکمحیطی قادر به آشکارسازی آن نیست، مورد نیاز است.
گردآوری دادهها توسط نمونهگیری نظری هدایت میشود — پژوهشگر بر اساس نیازهای مفهومی نوظهور، نه محاسبات احتمالات قبلی، تصمیم میگیرد که در کجا به دنبال داده باشد. تصمیمات نمونهگیری به طور تکراری در تمام سایتهای مقایسه همزمان اتخاذ میشوند، به طوری که شکافها یا ناهنجاریهای شناسایی شده در یک سایت را میتوان در سایت دیگر برای توسعه و اشباع دستهبندیها بررسی کرد.
رونوشتها، یادداشتهای میدانی و اسناد از همه سایتها به طور همزمان با استفاده از کدگذاری باز (برچسبگذاری خط به خط رویدادها)، و سپس کدگذاری متمرکز (انتخاب قدرتمندترین کدهای تحلیلی برای دستهبندی مقادیر زیادی از دادهها) کدگذاری میشوند. کدگذاری از ابتدا به صورت موازی در سراسر سایتها انجام میشود تا دستهبندیها از همان ابتدا با شواهد بینسایتی ساخته شوند.
هر رویداد، کد و دستهبندی نوظهور به طور مداوم مقایسه میشود — در درون یک سایت، بین سایتها و در برابر یادداشتهای نظری در حال توسعه. روش مقایسه مستمر شباهتهایی را که به خصوصیات جهانی یک دستهبندی اشاره دارند، و همچنین تفاوتهایی را که شرایط زمینهای شکلدهنده فرآیند را مشخص میکنند، شناسایی میکند.
از طریق کدگذاری و مقایسه تکراری، پژوهشگر قدرتمندترین کدهای توضیحی را به سطح دستهبندیها ارتقا میدهد، خصوصیات و ابعاد آنها را تعریف میکند و شرایط، اقدامات/تعاملات و پیامدهای مرتبط با هر دستهبندی در هر سایت را شناسایی میکند. این مرحله بلوکهای سازنده نظریه مقایسهای را تولید میکند.
تحلیل به یک نظریه عینی یا صوری ختم میشود که تنوع در سایتهای مقایسه را تبیین میکند. پژوهشگر دستهبندیها را پیرامون یک دستهبندی اصلی ادغام میکند، یادداشتهای نظری مینویسد که چگونگی شکلگیری فرآیند توسط شرایط زمینهای را ردیابی میکند، و نظریه حاصل را در ادبیات موجود قرار میدهد — توضیح میدهد که مقایسه چه چیزی فراتر از یافتههای تکمحیطی اضافه میکند.
دامهای رایج
- انتخاب سایتهای مقایسه بر اساس راحتی به جای تضاد نظری — سایتها باید بر اساس شرایط مرتبط با پدیده متفاوت باشند، نه اینکه صرفاً در دسترسترین باشند.
- رفتار با مقایسه به صورت متوالی (پایان سایت الف، سپس حرکت به سایت ب) به جای همزمان؛ تحلیل متوالی، همافزایی را که باعث توسعه دستهبندی در نظریه دادهبنیاد مقایسهای میشود، از دست میدهد.
- رسیدن زودهنگام به اشباع در یک سایت و نادیده گرفتن تعهد به بازنگری آن هنگام ظهور دستهبندیهای جدید از سایتهای دیگر.
- تاریك كردن تمایز بین نظریه عینی (محدود به حوزه مورد مطالعه) و نظریه صوری (ادعا شده برای اعمال در بسیاری از حوزهها) بدون شواهد كافی از سایتهای به اندازه كافی متنوع.
- وارد کردن یک چارچوب نظری از پیش موجود و نامیدن نتیجه نظریه دادهبنیاد — نظریه دادهبنیاد مقایسهای باید اجازه دهد نظریه از دادهها ظهور کند، حتی زمانی که مفاهیم حساس نمونهگیری اولیه را هدایت میکنند.
پرسشهای متداول
نظریه دادهبنیاد مقایسهای چه تفاوتی با نظریه دادهبنیاد استاندارد دارد؟
نظریه دادهبنیاد استاندارد نظریهای را تولید میکند که مبتنی بر دادههای یک زمینه یا گروه واحد است. نظریه دادهبنیاد مقایسهای همان منطق استقرایی و تکراری را به کار میگیرد اما به طور عمدی دادهها را از دو یا چند بستر به طور همزمان جمعآوری و کدگذاری میکند و از مقایسه بینسایتی به عنوان یک اهرم تحلیلی اضافی برای شناسایی شرایطی که تحت آن یک فرآیند به طور متفاوتی آشکار میشود، استفاده میکند. نظریه حاصل، تنوع را تبیین میکند، نه فقط خود فرآیند را.
به چند سایت یا گروه نیاز دارم؟
حداقل دو سایت برای نامیدن طرح به عنوان مقایسهای ضروری است، اما تعداد باید توسط نیاز نظری هدایت شود: شما به تنوع کافی در سراسر سایتها برای اشباع دستهبندیهای کلیدی و خصوصیات آنها نیاز دارید. در عمل، دو تا پنج سایت رایج است. معیار، اشباع نظری در درون و بین سایتها است، نه یک عدد ثابت.
آیا میتوانم از نظریه دادهبنیاد سازندهگرا در طرح مقایسهای استفاده کنم؟
بله. نظریه دادهبنیاد سازندهگرا (چارماز، ۲۰۱۴) کاملاً با طرحهای مقایسهای سازگار است. جهتگیری سازندهگرا توجه به چگونگی ساخته شدن مشترک معنا در هر سایت را اضافه میکند، که خود میتواند منبعی برای بینش مقایسهای باشد — به ویژه زمانی که سایتها از نظر فرهنگی یا زبانی متفاوت هستند.
آیا نظریه دادهبنیاد مقایسهای به نوع داده یکسان در هر سایت نیاز دارد؟
نه کاملاً، اما ثبات مقایسههای بینسایتی را تقویت میکند. استفاده از منبع داده اولیه یکسان (مانند مصاحبههای نیمهساختاریافته) در هر سایت، مقایسه مفهومی را قابل دفاعتر میکند. اگر انواع دادهها در سراسر سایتها متفاوت باشد (مانند مصاحبهها در یک سایت، اسناد در سایت دیگر)، پژوهشگر باید در مورد آنچه که هر نوع داده میتواند و نمیتواند در مورد دستهبندیهای در حال توسعه آشکار کند، شفاف باشد.
چه زمانی باید جمعآوری داده را متوقف کنم؟
هنگامی که اشباع نظری حاصل شود — یعنی زمانی که دادههای اضافی از هر سایتی دیگر خصوصیات، ابعاد یا روابط جدیدی برای دستهبندیهای اصلی تولید نمیکند. اشباع باید برای هر دستهبندی به طور مستقل در سراسر همه سایتها ارزیابی شود، نه فقط در درون یک سایت.
روشهای مرتبط
منابع
Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Aldine.
شابک: 978-0202302607کپی شد.Charmaz, K. (2014). Constructing Grounded Theory (2nd ed.). Sage.
شابک: 978-0857029140کپی شد.