طراحی تطبیقی ABA — طراحی آزمایشی تکنمونهای تطبیقی ABA
- معرفیشده توسط
- Baer, Wolf & Risley (ABA baseline); adaptive decision-rule extensions developed in single-case methodology literature (Kratochwill & Levin, 2010s)
- سال
- 1968 (ABA foundation); adaptive extensions formalized ~2010–2020
- نوع
- Single-subject experimental design with adaptive phase rules
- خانواده
- Experimental design
این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید
چه کاری انجام میدهد؟
طراحی تطبیقی ABA یک چارچوب آزمایشی تکنمونهای است که از ساختار کلاسیک سه فازی ABA (قطع مداخله) پیروی میکند — خط پایه (A1)، مداخله (B)، و بازگشت به خط پایه (A2) — در حالی که قوانین تصمیمگیری پیشنگر را در خود جای داده است که به پژوهشگران یا بالینگران اجازه میدهد هر فاز را بر اساس الگوهای داده مشاهدهشده تمدید، کوتاهتر یا در غیر این صورت اصلاح کنند، به جای پیروی از یک برنامه زمانی ثابت. این لایه تطبیقی، طراحی را به مسیرهای فردی شرکتکننده پاسخگو میسازد و در عین حال کنترل آزمایشی را حفظ میکند.
شهود پشت روش
در یک طراحی استاندارد ABA، شما دادههای خط پایه را جمعآوری میکنید، یک مداخله را اعمال میکنید، سپس آن را حذف میکنید — و فازها از قبل برنامهریزی شدهاند. نسخه تطبیقی پس از هر جلسه یک پرسش دائمی را اضافه میکند: «آیا این فاز به الگوی پایدار و قابل تفسیر دست یافته است؟» اگر نه، فاز ادامه مییابد. اگر بله، پژوهشگر به فاز بعدی میرود. قوانین تصمیمگیری از پیش تعیینشده — حداقل طول فاز، معیارهای پایداری، معیارهای روند — این انتقالها را تنظیم میکنند. نتیجه، طراحیای است که سرعت طبیعی تغییرات فردی را رعایت میکند به جای تحمیل یک برنامه زمانی مبتنی بر تقویم، که هم اتلاف (پایان زودهنگام فازها) و هم آسیب (طولانی شدن مداخله ناکارآمد) را کاهش میدهد.
تاریخ
طراحی قطع ABA در سال 1968 توسط Baer، Wolf و Risley در مقاله برجسته خود در Journal of Applied Behavior Analysis به عنوان یک روششناسی برای تحلیل رفتار کاربردی تدوین شد، که ابعاد علمی — کلیت، قابلیت اطمینان، کاربرد — را که تحقیقات تکنمونهای باید برآورده کند، بیان کرد. مفهوم گنجاندن قوانین تصمیمگیری پیشنگر در طرحهای تکنمونهای از کارهای گستردهتر در روششناسی کارآزمایی تطبیقی و از پیشرفتهای روششناختی در ادبیات تکنمونهای که توسط Kratochwill و Levin (2010) و استانداردهای طراحی تکنمونهای What Works Clearinghouse که از سال 2010 به بعد منتشر شد، حاصل شد.
چه زمانی استفاده شود
هنگامی که رفتار هدف قابل برگشت در یک شرکتکننده واحد یا تعداد کمی از شرکتکنندگان را مطالعه میکنید، به کنترل آزمایشی (استنتاج علی) نیاز دارید، و میخواهید از طول فازهای سفت و سختی که ممکن است با سرعت تغییر شرکتکننده مطابقت نداشته باشد اجتناب کنید — که در تحلیل رفتار کاربردی، توانبخشی و روانشناسی بالینی رایج است — از طراحی تطبیقی ABA استفاده کنید. لایه تطبیقی به ویژه زمانی ارزشمند است که شرکتکنندگان دارای خطوط پایه متغیر باشند یا زمانی که محدودیتهای اخلاقی نیاز به به حداقل رساندن قرار گرفتن در معرض شرایط ناکارآمد دارند. از این طراحی زمانی استفاده نکنید که رفتار هدف قابل برگشت نباشد (مانند اکتساب مهارت که در آن یادگیری دائمی است)، زمانی که اثرات انتقال یا ترتیب، فاز قطع را مخدوش کند، یا زمانی که سوال پژوهش نیاز به تعمیم گروهی داشته باشد — در این موارد، طراحی خط پایه چندگانه یا کارآزمایی تصادفی کنترلشده گروه موازی را ترجیح دهید.
محدودیتها و ملاحظات
- فقط برای رفتارهایی قابل اجرا است که قابل برگشت هستند — یادگیری دائمی یا تغییرات بالینی برگشتناپذیر را نمیتوان از طریق قطع نشان داد.
- شواهد علی درونموردی است؛ تعمیم در بین افراد نیاز به تکرار در بین چندین شرکتکننده یا محیط دارد.
- قوانین تصمیمگیری تغییر فاز باید از پیش تعیین شوند؛ تغییرات قانون پس از جمعآوری دادهها، اعتبار درونی را تضعیف میکند.
- حذف یک مداخله مؤثر در فاز A2 ممکن است نگرانیهای اخلاقی را برای شرکتکنندگان یا مراقبان ایجاد کند و نیاز به رضایت آگاهانه دقیق دارد.
شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.
نقاط قوت
- کنترل آزمایشی و استنتاج علی طراحی قطع ABA کلاسیک را حفظ میکند و در عین حال با تغییرپذیری فردی در نرخ پاسخدهی سازگار میشود.
- قوانین تصمیمگیری از پیش تعیینشده، سوگیری آزمایشگر در تصمیمگیریهای تغییر فاز را کاهش میدهد و قابلیت تکرار را بهبود میبخشد.
- از نظر اخلاقی پاسخگو: قوانین توقف تطبیقی میتوانند قرار گرفتن طولانیمدت در معرض شرایط ناکارآمد یا مضر را محدود کنند.
- مناسب برای جمعیتهای نادر یا شرایطی که طراحیهای گروهی به دلیل N کم امکانپذیر نیستند.
- دادههای غنی در سطح فردی تولید میکند که یافتههای گروهی میانگین را در تحقیقات ترجمهای تکمیل میکند.
کاربردها
- ارزیابی مداخلات رفتاری برای افراد مبتلا به اختلال طیف اوتیسم، که در آن بازگشت به خط پایه در A2 نقش علی مداخله را تأیید میکند.
- آزمایش پروتکلهای مدیریت درد در پزشکی توانبخشی که در آن اندازهگیری مکرر امکان پیگیری مسیرهای بهبودی فردی را فراهم میکند.
- ارزیابی تنظیمات دوز دارویی یا درمانی در روانشناسی بالینی با نظارت بر سطوح علائم در طول فازهای تطبیقی.
- مطالعه برگشتپذیری اکتساب مهارت در محیطهای آموزشی برای تأیید اینکه روند بهبود ناشی از روش تدریس بوده است، نه بلوغ.
- آزمایش مقدماتی مداخلات رفتاری جدید قبل از مقیاسبندی به کارآزماییهای تصادفی گروهی، با استفاده از قوانین تطبیقی برای بهینهسازی طول فازها برای کارایی.
چگونه کار میکند
چگونه کار میکند
مطالعه با یک فاز خط پایه اولیه (A1) آغاز میشود که در آن رفتار هدف به طور مکرر تحت شرایط عدم درمان اندازهگیری میشود. جمعآوری دادهها تا زمانی ادامه مییابد که معیار پایداری از پیش تعیینشده برآورده شود — معمولاً حداقل سه تا پنج نقطه داده که هیچ روند سیستماتیکی را نشان نمیدهند و واریانس قابل قبولی دارند. معیار پایداری قبل از شروع جمعآوری دادهها تعریف میشود تا از تصمیمگیریهای ذهنی برای تغییر فاز جلوگیری شود.
قبل از شروع مطالعه، پژوهشگر مجموعه قوانین دقیقی را مشخص میکند که هر انتقال فاز را تنظیم میکند: حداقل تعداد جلسات در هر فاز، آستانههای واریانس قابل قبول، الزامات جهت روند، و هرگونه قانون توقف ایمنی. این قوانین تصمیمگیری پیشنگر، عنصر تطبیقی را شفاف، قابل تکرار و مقاوم در برابر سوگیری میسازند. آنها مانند یک اصلاحیه پروتکل داخلی عمل میکنند که به جای بداههپردازی، از قبل ثبت میشوند.
فاز مداخله (B) پس از برآورده شدن معیار پایداری A1 معرفی میشود. مداخله به طور مداوم در هر جلسه ارائه میشود در حالی که رفتار هدف با همان فرکانس اندازهگیری میشود. فاز تا زمانی ادامه مییابد که معیار تغییر فاز مربوطه — معمولاً شواهدی از سطح پایدار یا تغییر روند — برآورده شود یا تا زمانی که حداکثر تعداد جلسات تعیینشده برسد.
مداخله حذف شده و شرایط خط پایه برای فاز A2 مجدداً برقرار میشود. رفتار شرکتکننده تحت همان قوانین تطبیقی نظارت میشود: فاز تا زمانی ادامه مییابد که پایداری مجدداً برقرار شود یا قانون توقف فعال شود. بازگشت رفتار به سطوح خط پایه در A2، تکرار درونموردی اثر علی مداخله را فراهم میکند.
پس از هر فاز، قانون تصمیمگیری به طور رسمی اعمال میشود — اغلب با استفاده از تحلیل بصری دادههای ترسیمشده و، به صورت اختیاری، شاخصهای آماری اندازه اثر (مانند Tau-U، عدم همپوشانی تمام جفتها). اگر معیارها هنوز برآورده نشده باشند، فاز ادامه مییابد؛ اگر برآورده شوند، انتقال همراه با دلیل آن ثبت میشود. این مرحله ارزیابی مستند میشود تا سابقه آزمایشی قابل حسابرسی ایجاد شود.
استنتاج علی بر رابطه عملکردی بین انتقال فازها و تغییرات مشاهدهشده رفتار استوار است: تغییر سطح یا روند واضح هنگام معرفی B، و به دنبال آن بازگشت به خط پایه هنگام حذف B، شواهد درونموردی اثر را تشکیل میدهد. بزرگی اثر معمولاً با آمارهای عدم همپوشانی یا میانگین تفاوت استاندارد شده تطبیقیافته برای دادههای تکنمونهای کمی میشود، و یافتهها قبل از هرگونه تجمیع بینشرکتکننده در سطح فردی گزارش میشوند.
دامهای رایج
- تغییر معیارهای تغییر فاز در اواسط مطالعه بر اساس دادههای مشاهدهشده — این امر قوانین تصمیمگیری تطبیقی را به توجیهات پس از جمعآوری داده تبدیل کرده و ادعاهای علی را بیاعتبار میکند.
- نادیده گرفتن معیار پایداری برای A1 — ورود به فاز مداخله قبل از پایدار شدن خط پایه، تشخیص تغییر رفتار واضحی را که به درمان نسبت داده میشود، غیرممکن میسازد.
- رفتار دادن به طراحی به عنوان قابل تعمیم به گروه — گزارش نتیجه یک شرکتکننده واحد به عنوان شواهد در سطح جمعیت، یافتهها را بیش از حد بیان میکند؛ تکرار در بین شرکتکنندگان لازم است.
- اشتباه گرفتن تطبیق با انعطافپذیری — عنصر «تطبیقی» به تصمیمگیریهای فاز از پیش تعیینشده و قانونمند اشاره دارد، نه آزادی اصلاح محتوای مداخله یا افزودن دلخواه فازهای جدید.
- نادیده گرفتن اثرات انتقال در فاز قطع — اگر رفتار در A2 به سمت خط پایه بازنگردد، این ممکن است نشاندهنده یک تغییر برگشتناپذیر باشد تا یک قطع ناموفق؛ پژوهشگر باید قبل از جمعآوری دادهها برای این تفسیر برنامهریزی کند.
پرسشهای متداول
طراحی تطبیقی ABA چگونه با طراحی استاندارد ABA تفاوت دارد؟
یک طراحی استاندارد ABA طول فازها را از قبل مشخص میکند (مثلاً 10 جلسه در هر فاز). یک طراحی تطبیقی ABA طول فازهای ثابت را با قوانین تصمیمگیری از پیش تعیینشده — مانند معیارهای پایداری و حداقل تعداد جلسات — که تعیین میکنند چه زمانی بر اساس الگوی واقعی دادهها بین فازها منتقل شویم، جایگزین میکند. ساختار اصلی سه فازی (A1-B-A2) و منطق استنتاج علی از طریق قطع مداخله یکسان است؛ فقط مکانیسم زمانبندی فاز متفاوت است.
چه چیزی به عنوان معیار پایداری معتبر برای خط پایه A1 محسوب میشود؟
معیارهای رایج عبارتند از: حداقل سه تا پنج نقطه داده متوالی بدون روند سیستماتیک (شیب نزدیک به صفر)، واریانس در یک باند تعریفشده (مثلاً در 20% میانگین)، و بدون داده پرت که فاز را غیرقابل تفسیر کند. معیار باید قبل از شروع جمعآوری دادهها تعریف شود. برخی پژوهشگران همچنین حداقل تعداد مطلق جلسات را صرف نظر از پایداری برای جلوگیری از انتقال زودهنگام الزامی میدانند.
آیا حذف مداخله مؤثر در فاز A2 از نظر اخلاقی صحیح است؟
این یک نگرانی واقعی است و باید در پروتکل مطالعه و فرآیند رضایت آگاهانه مورد توجه قرار گیرد. اقدامات احتیاطی اخلاقی رایج عبارتند از: محدود کردن A2 به حداقل تعداد جلسات مورد نیاز برای نشان دادن برگشت، بازگرداندن مداخله بلافاصله پس از تأیید اثرات قطع توسط A2، انتخاب معیارهای پیامد که از نظر عملکردی مهم اما به طور بحرانی مضر نباشند، و دریافت رضایت صریح از شرکتکنندگان یا سرپرستان برای رویه قطع.
آیا میتوانم یک فاز مداخله دوم (ABAB) را در چارچوب تطبیقی اضافه کنم؟
بله. یک طراحی تطبیقی ABAB منطق را با اعمال همان قوانین تصمیمگیری به هر یک از چهار فاز گسترش میدهد و یک تکرار دوم درونموردی و شواهد علی قویتر ارائه میدهد. طراحی adaptive-abab-design یک نوع شناخته شده در ادبیات تکنمونهای است. با این حال، فازهای اضافی همچنین بار را بر شرکتکنندگان افزایش میدهند و نیاز دارند که رفتار در تمام انتقالهای فاز قابل برگشت باقی بماند.
چگونه اندازه اثر را برای طراحی تطبیقی ABA گزارش کنم؟
آمارهای عدم همپوشانی توصیه شده برای دادههای تکنمونهای شامل Tau-U (که روند خط پایه را تنظیم میکند) و عدم همپوشانی تمام جفتها (NAP) است. میانگین تفاوت استاندارد شده تطبیقیافته برای دادههای تکنمونهای (d_SMD) نیز استفاده میشود. تحلیل بصری دادههای ترسیمشده، حتی زمانی که آمارهای اندازه اثر آماری محاسبه میشوند، طبق استانداردهای What Works Clearinghouse، همچنان یک جزء الزامی از گزارشدهی است.
روشهای مرتبط
منابع
Baer, D. M., Wolf, M. M., & Risley, T. R. (1968). Some current dimensions of applied behavior analysis. Journal of Applied Behavior Analysis, 1(1), 91–97.
باز کردن مرجع DOIکپی شد.Kratochwill, T. R., & Levin, J. R. (Eds.). (2010). Single-Case Intervention Research: Methodological and Statistical Advances. American Psychological Association.
شابک: 978-1433807039کپی شد.