Skip to content
بازگشت به نتایج جست‌وجو

پژوهش عملیاتی

معرفی‌شده توسط
Kurt Lewin; expanded by Kemmis, McTaggart, Reason & Bradbury
سال
1946
نوع
Method
خانواده
change-oriented-collaborative

این متن ترجمه ماشینی است و هنوز بازبینی نشده است. متن اصلی را به انگلیسی بخوانید

اندازه قلم

چه کاری انجام می‌دهد؟

پژوهش عملیاتی یک روش تحقیق مشارکتی است که در آن پژوهشگران با دست‌اندرکاران و اعضای جامعه برای بررسی یک مشکل، اجرای تغییر و ارزیابی نتایج همکاری می‌کنند و چرخه‌های تأمل، اقدام و یادگیری را طی می‌کنند. پژوهش عملیاتی که توسط کورت لوین (۱۹۴۶) توسعه یافته است، شکاف بین تحقیق و عمل را پر می‌کند و همزمان با هدف تولید دانش و بهبود عملی، عمل می‌کند.

شهود پشت روش

پژوهش عملیاتی این تصور را رد می‌کند که تحقیق باید از دنیای مورد مطالعه جدا باشد. در عوض، پژوهشگران با افرادی که با یک مشکل روبرو هستند همکاری می‌کنند تا آن را درک کنند، راه‌حل‌هایی را توسعه دهند، آنها را آزمایش کنند و رویکردها را بر اساس آموخته‌ها اصلاح کنند. این فرآیند تکراری است: برنامه‌ریزی — اقدام — مشاهده — تأمل — بازنگری در برنامه. هر چرخه هم بهبودهای عملی (فرآیندها و راه‌حل‌های بهتر) و هم دانش پژوهشی را تولید می‌کند. ویژگی‌های کلیدی عبارتند از: همکاری (دست‌اندرکاران پژوهشگران همکار هستند، نه صرفاً موضوع تحقیق)، تحقیق چرخه‌ای (چرخه‌های تکراری متعدد آزمایش و اصلاح)، بازتاب (بررسی مداوم آنچه کار می‌کند و چرا) و دموکراسی (افرادی که تحت تأثیر مشکل قرار دارند در تحقیق و تصمیم‌گیری برای راه‌حل‌ها شرکت می‌کنند). پژوهش عملیاتی برای پرداختن به مشکلات دنیای واقعی، ایجاد ظرفیت و تولید شواهد در مورد آنچه در زمینه‌های خاص کار می‌کند، قدرتمند است.

تاریخ

کورت لوین (۱۹۴۶) پژوهش عملیاتی را به عنوان راهی برای پرداختن به مشکلات اجتماعی از طریق تحقیق مشارکتی و مشارکت دموکراتیک معرفی کرد. این پژوهش در آموزش (استنهاوس ۱۹۷۵، کمیس و مک‌تگارت) رواج یافت و در رویکردهای مشارکتی در کار توسعه و بهداشت جامعه مرکزی شد. ریزن و برادبری (۲۰۰۶) پژوهش عملیاتی را برای گنجاندن سنت‌های متنوع مشارکتی و همکاری گسترش دادند. پژوهش عملیاتی معاصر اغلب دیدگاه‌های انتقادی را در بر می‌گیرد و به قدرت و ساختارهای اجتماعی می‌پردازد. پژوهش عملیاتی در علم پیاده‌سازی، بهبود کیفیت (چرخه‌های برنامه‌ریزی-اجرا-مطالعه-اقدام) و توسعه سازمانی مرکزی شده است.

چه زمانی استفاده شود

هنگامی که به دنبال پرداختن به یک مشکل دنیای واقعی یا بهبود یک عمل از طریق تحقیق سیستماتیک و آزمایش مشارکتی هستید، از پژوهش عملیاتی استفاده کنید. ایده‌آل برای بهبود کیفیت در مراقبت‌های بهداشتی، ابتکارات تغییر سازمانی، نوآوری آموزشی یا توسعه جامعه. پژوهش عملیاتی به ویژه زمانی ارزشمند است که می‌خواهید شواهدی در مورد آنچه در زمینه خاص شما کار می‌کند (به جای دانش قابل تعمیم صرف) تولید کنید، زمانی که نیاز به ایجاد مشارکت و مالکیت ذینفعان دارید، یا زمانی که می‌خواهید تحقیق را با گنجاندن افراد تحت تأثیر در تحقیق، دموکراتیک کنید. پژوهش عملیاتی برای تحقیقاتی که به دنبال تعمیم یافته‌ها در زمینه‌های مختلف هستند یا برای تحقیقات حساس که در آن بی‌طرفی پژوهشگر ضروری است، کمتر مناسب است.

محدودیت‌ها و ملاحظات

  • قابلیت تعمیم محدود؛ راه‌حل‌های آزمایش شده در یک زمینه ممکن است به دلیل شرایط، فرهنگ‌ها یا محدودیت‌های متفاوت در جای دیگر کار نکنند.
  • فرآیند مشارکتی می‌تواند کند و از نظر سیاسی پیچیده باشد؛ متعادل کردن اولویت‌های پژوهشگر و دست‌اندرکار، مدیریت پویایی گروه و ایجاد اجماع زمان می‌برد.
  • پتانسیل سوگیری و تضاد منافع؛ هنگامی که پژوهشگران از نزدیک با سازمان‌ها همکاری می‌کنند، حفظ عینیت و استقلال می‌تواند چالش‌برانگیز باشد.
  • دشواری در جداسازی تأثیر مداخله؛ در محیط‌های دنیای واقعی، عوامل زیادی به طور همزمان تغییر می‌کنند و تعیین اینکه چه چیزی باعث بهبود شده است دشوار است.

شرایط منبع جایگزین بررسی علمی مستقل یا اعتبارسنجی توسط موتور تحلیل نیست.

نقاط قوت

  • تولید دانش مرتبط با زمینه و قابل اقدام؛ راه‌حل‌های توسعه یافته در محیط‌های خاص به احتمال زیاد عملی و پایدار هستند.
  • ایجاد مشارکت دست‌اندرکاران و جامعه؛ پژوهشگران همکار مالکیت یافته‌ها را توسعه می‌دهند و در اجرای تغییر سرمایه‌گذاری می‌کنند.
  • تولید هم دانش و هم بهبود عملی؛ پژوهش عملیاتی کارآمد است، در حالی که همزمان با حل مشکلات، درک را پیش می‌برد.
  • طراحی چرخه‌ای امکان یادگیری و اصلاح را فراهم می‌کند؛ تکرارهای متعدد به راه‌حل‌ها اجازه می‌دهد تا بر اساس شواهد تکامل یابند.

کاربردها

  • بهبود کیفیت مراقبت‌های بهداشتی: چرخه‌های پژوهش عملیاتی برای آزمایش و اصلاح پروتکل‌های جدید ارتباط با بیمار، شیوه‌های بهداشت دست، یا فرآیندهای هماهنگی مراقبت.
  • نوآوری آموزشی: معلمان به طور مشترک در حال بررسی تعامل دانش‌آموزان یا چالش‌های سوادآموزی، آزمایش مداخلات کلاسی و اصلاح رویکردها.
  • بهداشت جامعه: پژوهش عملیاتی مشارکتی با مشارکت اعضای جامعه در بررسی نابرابری‌های بهداشتی و طراحی مشترک استراتژی‌های ارتقای سلامت از نظر فرهنگی مرتبط.
  • تغییر سازمانی: پژوهش عملیاتی برای حمایت از بازسازی سازمانی، تغییر فرهنگ، یا اجرای سیستم‌های جدید، با مشارکت کارکنان به عنوان پژوهشگران همکار.
  • توسعه نیروی کار: پژوهش عملیاتی در برنامه‌های آموزشی برای بررسی اینکه کدام رویکردهای آموزشی کار می‌کنند، با مشارکت مربیان و یادگیرندگان در چرخه‌های تحقیق.

چگونه کار می‌کند

چگونه کار می‌کند

1

شناسایی یک مشکل یا فرصت برای بهبود در همکاری با کسانی که با آن روبرو هستند (به عنوان مثال، یک واحد بهداشتی که به دنبال بهبود ارتباط با بیمار است، مدرسه‌ای که قلدری را برطرف می‌کند). تشکیل یک تیم تحقیقاتی مشارکتی شامل پژوهشگران، دست‌اندرکاران و در حالت ایده‌آل اعضای جامعه که تحت تأثیر موضوع قرار دارند. شفاف‌سازی سؤال تحقیق و تغییر مطلوب به طور مشترک. انجام اکتشاف اولیه: مصاحبه‌ها، گروه‌های کانونی، بررسی داده‌های موجود و تجزیه و تحلیل محیطی برای درک مشکل در بستر آن. مستندسازی وضعیت پایه (اقدامات فعلی، نتایج، چالش‌ها). تعیین اهداف قابل اندازه‌گیری برای تغییر. ایجاد ساختارهای جلسات منظم برای تیم مشارکتی برای حفظ مشارکت.

2

برنامه‌ریزی اولین چرخه اقدام: شناسایی آنچه آزمایش خواهد شد، چه کسی آن را انجام خواهد داد، چه زمانی و چگونه. اجرای اقدام یا مداخله، مستندسازی آنچه اتفاق می‌افتد (یادداشت‌های میدانی، مشاهدات، جمع‌آوری داده). مشاهده و جمع‌آوری داده در مورد فرآیندها و نتایج اولیه: تغییر چگونه پیش رفت؟ چه چیزی کار کرد؟ چه موانعی پیش آمد؟ چه پیامدهای ناخواسته‌ای داشت؟ انجام جمع‌آوری داده‌های سیستماتیک در کنار اقدام: مصاحبه با افراد درگیر، معیارهای کمی (در صورت لزوم)، بررسی اسناد، مشاهدات. تأمل: تیم برای بررسی آنچه اتفاق افتاد، چرا و چه چیزی آموخته شد، ملاقات می‌کند. استفاده از تأمل ساختاریافته: چه چیزی قصد شده بود؟ چه چیزی واقعاً اتفاق افتاد؟ چرا تفاوت وجود داشت؟ چه چیزی آموختیم؟ تجزیه و تحلیل داده‌های جمع‌آوری شده در طول چرخه. اصلاح درک و تصمیم‌گیری در مورد آنچه برای چرخه بعدی تنظیم شود. بازنگری در برنامه: اصلاحات در اقدام بر اساس یادگیری، سپس چرخه دیگری آغاز می‌شود. تکرار چرخه‌ها تا زمانی که تغییر به اندازه کافی اصلاح یا تثبیت شود؛ معمولاً ۳ تا ۵ چرخه در طول ماه‌ها یا سال‌ها.

3

ترکیب یادگیری در طول چرخه‌ها: در مورد مشکل و اینکه کدام راه‌حل‌ها کار می‌کنند چه چیزی کشف شد؟ ارائه یافته‌ها با نشان دادن تکامل درک و اقدام در طول چرخه‌ها. مستندسازی موفقیت‌ها و شکست‌ها، تجزیه و تحلیل آنچه در هر کدام نقش داشت. ارائه داده‌های نتایج: آیا تغییر وضعیت را همانطور که توسط شاخص‌های توافق شده اندازه‌گیری شد، بهبود بخشید؟ توصیف فرآیند تغییر: چگونه مشکل و راه‌حل تکامل یافتند؟ چه شرایطی موفقیت را امکان‌پذیر کرد؟ چه موانعی باقی ماند؟ بحث در مورد پیامدها برای مقیاس‌پذیری یا پایداری تغییر. تأمل در مورد خود فرآیند تحقیق: چگونه همکاری بر تحقیق تأثیر گذاشت؟ پژوهشگران در مورد کار با دست‌اندرکاران چه آموختند؟ ارائه توصیه‌ها برای اقدامات آتی و چرخه‌های بهبود آینده.

دام‌های رایج

  • تأمل ناکافی؛ چرخه‌هایی که شامل اقدام بدون تأمل ساختاریافته هستند، فرصت یادگیری را از دست می‌دهند.
  • همکاری نابرابر؛ اگر پژوهشگران غالب باشند یا دست‌اندرکاران صرفاً شرکت‌کنندگان نمادین باشند، این واقعاً مشارکتی نیست و ممکن است نابرابری‌های قدرت را بازتولید کند.
  • تمرکز صرف بر اقدام بدون تولید دانش پژوهشی؛ پژوهش عملیاتی باید هم یادگیری عملی و هم نظری را به همراه داشته باشد.
  • فقدان جمع‌آوری داده‌های سیستماتیک؛ مشاهدات حکایتی کافی نیستند؛ داده‌های سیستماتیک (کمی و کیفی) پژوهش عملیاتی را تقویت می‌کنند.

پرسش‌های متداول

تفاوت پژوهش عملیاتی و بهبود کیفیت (QI) چیست؟

پژوهش عملیاتی و بهبود کیفیت (مانند چرخه‌های برنامه‌ریزی-اجرا-مطالعه-اقدام) ارتباط نزدیکی دارند و رویکردهای چرخه‌ای را به اشتراک می‌گذارند. بهبود کیفیت بیشتر بر بهبود معیارهای خاص یا فرآیندها متمرکز است؛ پژوهش عملیاتی گسترده‌تر است و هدف آن درک یک مشکل و تولید دانش در کنار بهبود عملی است. پژوهش عملیاتی بیشتر بر همکاری و دموکراسی تأکید می‌کند؛ بهبود کیفیت ممکن است بیشتر از بالا به پایین باشد. هر دو شامل چرخه‌های اقدام و یادگیری هستند. برخی بهبود کیفیت را شکلی از پژوهش عملیاتی می‌دانند؛ برخی دیگر آنها را مرتبط اما متمایز می‌دانند. تمایزها کمتر از اطمینان از اینکه پروژه شما دقیق است اهمیت دارند: اهداف روشنی دارد، ذینفعان مربوطه را درگیر می‌کند، داده‌ها را به طور سیستماتیک جمع‌آوری می‌کند، به طور منظم تأمل می‌کند و یادگیری را مستند می‌کند.

چند چرخه اقدام باید انجام دهم؟

تعداد ثابتی وجود ندارد. معمولاً ۳ تا ۵ چرخه در طول ۶ تا ۱۸ ماه، یادگیری و اصلاح کافی را فراهم می‌کند. چرخه‌های اولیه ایده‌های اولیه را آزمایش می‌کنند و بینش‌های غیرمنتظره‌ای تولید می‌کنند؛ چرخه‌های بعدی بر اساس یادگیری اصلاح می‌شوند. این فرآیند زمانی کامل می‌شود که راه‌حل به اندازه کافی اصلاح شود، نتایج پایدار یا در حال بهبود باشند و بینش‌ها برای پاسخ به سؤالات تحقیق یا هدایت عمل جاری کافی باشند. زمان و دلیل پایان چرخه‌ها را مستند کنید.

چگونه همکاری واقعی را در پژوهش عملیاتی تضمین کنم؟

همکاری واقعی به معنای: (۱) تصمیم‌گیری مشترک — دست‌اندرکاران و پژوهشگران به طور مشترک سؤالات تحقیق و تصمیمات مربوط به اقدام و تغییر را تعیین می‌کنند؛ (۲) صدای برابر — سازوکارهایی برای تأثیرگذاری دیدگاه‌های دست‌اندرکاران بر جهت تحقیق؛ (۳) ایجاد ظرفیت — پژوهشگران از مهارت‌های تحقیق دست‌اندرکاران حمایت می‌کنند؛ (۴) فرآیند شفاف — ارتباط روشن در مورد اهداف تحقیق، روش‌ها، یافته‌ها؛ (۵) اشتراک منافع — یافته‌ها و یادگیری متعلق به همه طرف‌ها است، نه فقط پژوهشگران. تأمل منظم در مورد خود همکاری را در نظر بگیرید: آیا واقعی است؟ چه کسی تصمیمات را هدایت می‌کند؟ آیا نابرابری‌های قدرت وجود دارد؟ در صورت نیاز تنظیم کنید.

چه داده‌هایی را باید در چرخه‌های پژوهش عملیاتی جمع‌آوری کنم؟

داده‌هایی را جمع‌آوری کنید که به سؤالات تحقیق و اهداف بهبود شما می‌پردازند. معمولاً این شامل موارد زیر است: (۱) داده‌های فرآیند — مستندسازی آنچه اجرا شد، چگونه، چه زمانی (یادداشت‌های میدانی، گزارش‌ها)؛ (۲) داده‌های نتایج — معیارهای مربوط به اهداف بهبود شما (مانند کیفیت ارتباط، رضایت بیمار، نرخ خطا)؛ (۳) دیدگاه‌های ذینفعان — مصاحبه‌ها یا نظرسنجی‌ها با افراد درگیر در مورد آنچه کار کرد، موانع، اثرات ناخواسته؛ (۴) پایبندی به اجرا — آیا مداخله طبق برنامه اجرا شد؟ در اندازه‌گیری هدفمند باشید؛ در صورت امکان از روش‌های ترکیبی (کمی و کیفی) استفاده کنید.

آیا پژوهش عملیاتی می‌تواند به صورت فردی توسط یک پژوهشگر انجام شود، یا باید مشارکتی باشد؟

در حالت ایده‌آل، پژوهش عملیاتی شامل همکاری چندین ذینفع است. یک پژوهشگر تنها می‌تواند پژوهش عملیاتی را انجام دهد اگر در حال بررسی عمل خود باشد (به عنوان مثال، معلمی که روش‌های آموزشی جدید را در کلاس درس خود آزمایش می‌کند) و برای تأمل و ورودی در گفتگوی واقعی با همکاران یا همتایان باشد. با این حال، همکاری واقعی — با دست‌اندرکاران خارج از نقش فوری پژوهشگر — ترجیح داده می‌شود زیرا دیدگاه را گسترش می‌دهد و اجرای یافته‌ها را تقویت می‌کند. اگر تنها هستید، ساختارهای مشاوره خارجی یا همتایان را برای بررسی در نظر بگیرید.

روش‌های مرتبط

منابع

  1. Lewin, K. (1946). Action research and minority problems. Journal of Social Issues, 2(4), 34–46.

    باز کردن مرجع DOI
    کپی شد.
  2. Kemmis, S., & McTaggart, R. (2005). Participatory action research: Communicative action and the public sphere. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), The Sage handbook of qualitative research (3rd ed., pp. 559–603). Sage Publications.

    باز کردن مرجع انتشار
    کپی شد.
  3. Reason, P., & Bradbury, H. (Eds.). (2006). Handbook of action research: Participative inquiry and practice. Sage Publications.

    باز کردن مرجع انتشار
    کپی شد.