ARTASI
ARTASI - Uyarlanabilir Standartlaştırılmış Aralıklara Dayalı Alternatif Sıralama Tekniği
İki seviyeli standartlaştırma + ideal/anti-ideal fayda (β-çapalı)
Formül adımları
Analiz motorunun yöntem bildirimindeki (manifest F.steps) adımlar; raporlardaki formüllerle aynı kaynaktır.
-
Adım 1 — Uyarlanabilir standartlaştırılmış aralıklar.
LaTeX
S_{j}^{\max} = \max_{i} L_{ij} + (\max_{i} L_{ij})^{1/m};\quad S_{j}^{\min} = \min_{i} L_{ij} - (\min_{i} L_{ij})^{1/m} -
Adım 2 — Birinci-seviye standartlaştırma.
LaTeX
R_{ij} = \dfrac{L_{ij} - S_{j}^{\min}}{S_{j}^{\max} - S_{j}^{\min}}\,(\beta^{u}-\beta^{l}) + \beta^{l} -
Adım 3 — İkinci-seviye standartlaştırma (yön).
LaTeX
C_{ij} = R_{ij}\ (J^{+});\quad C_{ij} = -R_{ij} + \max_{i} R_{ij} + \min_{i} R_{ij}\ (J^{-}) -
Adım 4 — İdeal fayda P+.
LaTeX
P^{+}_{ij} = (C_{ij}/\max_{i} C_{ij}) \cdot W_{j} \cdot \beta^{u} -
Adım 5 — Anti-ideal fayda P−.
LaTeX
P^{-}_{ij} = (\min_{i} C_{ij}/C_{ij}) \cdot W_{j} \cdot \beta^{u} -
Adım 6 — Birleşik fayda N+ ve N−.
LaTeX
N^{+}_{i} = \sum_{j} P^{+}_{ij};\quad N^{-}_{i} = \sum_{j} P^{-}_{ij} -
Adım 7 — Son fayda K_i.
LaTeX
K_{i} = (N^{+}_{i} + N^{-}_{i}) + (\psi (f(N^{+}_{i}))^{\tau} + (1-\psi)(f(N^{-}_{i}))^{\tau})^{1/\tau}
Yöntem ayrıntıları kaynak kütüphanedeki özgün (İngilizce) metindir.
Sezgi
Two-level standardization + ideal/anti-ideal utility (β-anchored). Output typically utility (higher value = preferred).
Sonucu okuma: K_i ∈ ℝ; higher K means better alternative. ARTASI uses two-level standardisation with adaptive bounds (S_max, S_min go slightly beyond the data via the (·)^(1/m) term) and combines ideal-direction utility (P+) with anti-ideal utility (P−). ψ controls the trade-off and τ controls the Minkowski-style aggregation strength.
Varsayımlar
- Criteria preferences are independent (no synergistic interactions)
- Compensation is acceptable: high score on one criterion can offset low on another
- Decision matrix is complete (no missing values)
Ne zaman kullanılmaz
- Criteria strongly correlated → consider DEMATEL/ANP for interdependence
- Non-compensatory preferences → consider outranking (ELECTRE/PROMETHEE)
Sınırlılıklar
- Assumes: Criteria preferences are independent (no synergistic interactions)
- Assumes: Compensation is acceptable: high score on one criterion can offset low on another
- Assumes: Decision matrix is complete (no missing values)
Sık yapılan hatalar
- Negatif değer durumu: işaretli üs.
- ψ uç değerlerde K'nın bir tarafı dominant olur.
Hesap adımları ve dayanakları
-
Adaptive standardized intervals: S_j^max = max_i L_ij + (max_i L_ij)^(1/m); S_j^min = min_i L_ij − (min_i L_ij)^(1/m).
Dayanak: Kara et al. 2024, Eqs (17)-(18)
-
First-level standardization: linear rescaling of L_ij to interval [β^l, β^u] using adaptive bounds.
Dayanak: Kara et al. 2024, Eq (19)
-
Second-level standardization with direction. C_ij = R_ij for benefit; C_ij = −R_ij + max R + min R for cost.
Dayanak: Kara et al. 2024, Eq (20)
-
Ideal utility P+_ij = (C_ij/max_i C_ij) · W_j · β^u.
Dayanak: Kara et al. 2024, Eq (21)
-
Anti-ideal utility P−_ij = (min_i C_ij/C_ij) · W_j · β^u.
Dayanak: Kara et al. 2024, Eq (22)
-
Aggregate utility N+ and N−.
Dayanak: Kara et al. 2024, Eqs (24)-(25)
-
Final utility K_i = (N+ + N−) + (ψ f(N+)^τ + (1−ψ) f(N−)^τ)^(1/τ); f(N+) = N+/(N+ + N−).
Dayanak: Kara et al. 2024, Eq (26)